CEO ASML Christophe Fouquet o monopolu swojej firmy: nikt nam nie zagraża

Za każdym razem, gdy korzystasz ze sztucznej inteligencji, w pewnym niewielkim stopniu polegasz na 42-letniej, zatrudniającej 44 000 osób holenderskiej firmie, która każdego roku wydaje 4,5 mld euro na rozwój swojej technologii.

ASML, z siedzibą w Niderlandach, produkuje maszyny, które wytwarzają chipy umożliwiające działanie AI. Mówiąc dokładniej, tworzy jedyne na świecie maszyny zdolne do nanoszenia mikroskopijnych wzorów na waflach krzemowych, które definiują najbardziej zaawansowane półprzewodniki — proces ten nazywa się litografią w ekstremalnym ultrafiolecie (EUV). Maszyny te są wielkości autobusu szkolnego, ich montaż trwa miesiącami, obejmuje setki dostawców i kosztuje od 200 mln do ponad 400 mln dolarów za sztukę, w zależności od generacji.

Ten monopol uczynił ASML najbardziej wartościową firmą w Europie, wycenianą na ponad 530 mld dolarów. Ponieważ Microsoft, Meta, Amazon i Google tylko w tym roku zobowiązały się przeznaczyć ponad 600 mld dolarów na infrastrukturę AI, popyt na maszyny ASML wzrósł do tego stopnia, że firma otwarcie stwierdziła, iż przez lata na świecie nie będzie wystarczającej liczby chipów.

Christophe Fouquet, który w 2024 roku został CEO ASML po ponad dekadzie pracy w firmie, opowiedział o boomie na AI, rosnącej konkurencji, kontrolach eksportowych oraz o tym, dlaczego uważa, że nikt nie jest bliski odtworzenia technologii ASML.

Eksplozja AI

Czy przewidział pan nadejście eksplozji AI?

„Nie, wcale nie” — powiedział Fouquet. „Pracowaliśmy bardzo ciężko, ale nie z myślą, że to nastąpi.”

Opisał przejście od AI jako odległej koncepcji do momentu premiery ChatGPT jako punkt zwrotny. „Teraz myślę, że patrzymy na AI jak na następną rewolucję — nie tylko przemysłową, ale i społeczną” — powiedział. „Będąc codziennie w samym jej centrum, czasem budzimy się rano i wciąż sprawdzamy, czy to, co się dzieje, naprawdę się dzieje.”

Ograniczenia podaży i niedobory chipów

Czy łańcuch dostaw jest w stanie nadążyć za popytem?

„Popyt jest tak duży, że rynek jako całość przez dłuższy czas będzie ograniczony podażą” — powiedział Fouquet. Zauważył, że największe wąskie gardło obecnie występuje w produkcji chipów.

Jako dostawca sprzętu ASML podąża za planami ekspansji swoich klientów. „Jak dotąd nadążaliśmy za nimi całkiem dobrze — ale wiemy, że musimy zwiększyć możliwości całego naszego łańcucha dostaw i moce produkcyjne” — powiedział. Jak dodał, hyperskalerzy spodziewają się, że niedobory będą się utrzymywać: „Przez następne dwa, trzy, a nawet pięć lat nie dostaną wystarczającej liczby chipów.”

Koszt High-NA EUV

TSMC stwierdziło, że najnowsze maszyny ASML są zbyt drogie. Jak pan na to odpowiada?

Fouquet argumentował, że chociaż najnowsze systemy high-NA EUV są droższe niż wcześniejsze systemy low-NA EUV, obniżają ogólne koszty produkcji chipów. „Koszt wytworzenia wafla przy użyciu tego narzędzia w przypadku niektórych zaawansowanych warstw będzie niższy. Możemy uzyskać redukcję kosztów o 20%, 30%” — powiedział.

Maszyny high-NA EUV, wyceniane na 350 mln dolarów lub więcej, są projektowane z myślą o długoterminowym użytkowaniu. „Zaprojektowaliśmy high-NA z myślą o kolejnych 10, 20 latach” — powiedział, zauważając, że podobne obawy pojawiały się przy wcześniejszych generacjach EUV, zanim zostały szeroko przyjęte.

Roszczenia rywali i inżynieria wsteczna

Startup z San Francisco o nazwie Substrate, założony przez protegowanego Petera Thiela, pozyskał ponad 100 mln dolarów i został wyceniony na ponad 1 mld dolarów, twierdząc, że może zbudować konkurencyjną maszynę litograficzną.

Co sądzi o takich próbach?

„Chcieć ją mieć a ją mieć — to wciąż ogromna różnica” — powiedział Fouquet. Podkreślił, że litografia wymaga nie tylko wytworzenia obrazu, lecz także robienia tego w dużej skali, przy niskim koszcie, z wysoką prędkością i z dokładnością do nanometrów.

System EUV ASML powstał w oparciu o dekady wcześniejszych prac. „Jedynym powodem, dla którego ASML mogło zbudować maszynę EUV, jest to, że 80% jej elementów już istniało” — powiedział. Samo rozwiązanie problemu generowania światła EUV zajęło 20 lat. Choć ASML stworzyło pierwszy obraz EUV 30 lat temu, potrzeba było kolejnych dwóch dekad, aby przekształcić go w system produkcyjny.

Odnosząc się do xLight — startupu laserowego częściowo wspieranego przez rząd USA, który zamierza współpracować z ASML — Fouquet powiedział, że firma koncentruje się na ulepszaniu źródła światła w systemach EUV. Choć obecne źródło ASML można dalej skalować, podejście xLight musi jeszcze zostać zbudowane i udowodnione w praktyce. „Jedynym pytaniem jest, czy zapewni przewagę wydajnościową lub kosztową w porównaniu z tym, co mamy” — powiedział. „Werdykt jeszcze nie zapadł.”

Pojawiły się również doniesienia, że byli inżynierowie ASML w Chinach mogli dokonać inżynierii wstecznej jej maszyn. Fouquet odrzucił to twierdzenie. „W Chinach nie ma żadnej maszyny EUV — nigdy nie wysłaliśmy tam żadnych urządzeń” — powiedział, dodając, że ASML śledzi wszystkie dostarczone systemy i żaden z nich nie zaginął.

Ponieważ technologia EUV nigdy nie była eksportowana do Chin, jak powiedział, nie ma tam osób przeszkolonych w zakresie systemów EUV. ASML wprowadziło również ścisły wewnętrzny podział między pracownikami mającymi dostęp do technologii EUV a tymi, którzy go nie mają. „Fakty wskazują na bardzo niewielki, o ile w ogóle jakikolwiek, postęp” — powiedział.

Kontrole eksportowe i luka pokoleniowa

Czy w kwestii kontroli eksportowych zgadza się pan z opinią CEO Nvidii Jensena Huanga, że firmy powinny sprzedawać globalnie, zachowując swoją najlepszą technologię w kraju?

„Myślę, że ma całkowitą rację” — powiedział Fouquet. Wskazał na strategię Nvidii polegającą na sprzedaży chipów starszej generacji za granicą przy jednoczesnym utrzymywaniu przewagi dzięki najnowszym produktom.

ASML stosuje podobne podejście. Firma obecnie wysyła do Chin narzędzia dozwolone w ramach kontroli eksportowych, ale oparte na technologii po raz pierwszy wysłanej w 2015 roku. Fouquet zauważył, że Nvidia utrzymuje około ośmiogeneracyjną lukę między swoimi najbardziej zaawansowanymi produktami a tymi sprzedawanymi szerzej, podczas gdy w przypadku ASML luka ta wynosi bliżej dwóch lub trzech generacji.

Argumentował, że decydenci muszą równoważyć ograniczanie dostępu z utrzymaniem możliwości komercyjnych. „Znalezienie właściwej równowagi między całkowitym zaprzestaniem działalności, utratą dużej szansy a silnym zachęcaniem innych do konkurowania z tobą” jest kluczowe — powiedział.

„Nikt po nas nie nadchodzi”

Mimo narastających napięć geopolitycznych i ambicji startupów, Fouquet wyraził pewność co do pozycji ASML.

„Ludzie lubią mieć najlepszą technologię, ale mają tendencję do zapominania, ile kosztowało jej zbudowanie” — powiedział. Systemy ASML są wynikiem dekad współpracy z dostawcami i integracji złożonych technologii w platformę produkcyjną.

„Wiele różnych grup ludzi rozwiązujących bardzo trudne problemy, a następnie jedna firma łącząca to wszystko w całość, wykorzystując dekady doświadczenia w litografii, by przekształcić to w system produkcyjny” — powiedział. „To w żadnym wypadku nie jest łatwe. I myślę, że to jest również nasza najlepsza ochrona. Po prostu to, czego wymagało jego stworzenie.”